|| Hafronska -- High Icelandic Language Center ||

Háfrónskuhreyfingin rekur uppruna sinn til þeirra sem lögðu stund á ofurmálhreinsun á síðasta áratug 20. aldar. Aðstandendur hennar sækja innblástur í ótakmarkaða málhreinsunarstefnu Fjölnismanna og öfgakennda þýðingu Bjarna Jónssonar frá Vogi á Faust eftir Goethe. Við lok þúsaldarinnar hafði fækkað svo í hópnum að aðeins voru eftir nokkrir menn sem sættu sig ekki við hófstillta hreintungustefnu íslenskra orðanefnda. Þeir afréðu að taka upp þráðinn eftir Fjölnismenn. Hafin var skráning örnefna, mannanafna og efnaheita af hreinum íslenskum stofni. Þetta leiddi að lokum til þess að sett var á stofn „málþvottahús“ í því skyni að vekja athygli á hugmyndinni um ofurmálhreinsun. Margir hrifust af þeirri hugmynd að líta bæri á orðasmíð sem listgrein og iðkendur hennar sem „nýyrðaskáld“ og smám saman myndaðist lítill hópur ofurhuga. Afstaða þeirra varð hins vegar tilefni harkalegrar gagnrýni frá hófsamari málhreinsunarmönnum og róttækum andstæðingum málhreinsunar. Umræður einkenndist oft af æsingi og stundum fóru óvinsamleg orð á milli. Gefið var í skyn að talsmenn ofurmálhreinsunar væru nokkurs konar trúðar sem gerðu sér ekki grein fyrir stöðu tungunnar í íslensku samfélagi. Þessi gagnrýni kom illa við nýyrðaskáldin og sumir úr hópnum brugðust reiðir við. Það hafði miður góð áhrif á álit hreyfingarinnar og tók aftur að fækka í henni. Eftir það lá starfið niðri um eins árs skeið meðan horft var fram á veginn. Hætta virtist á að ekkert af nýyrðum hreyfingarinnar hlyti viðtökur hjá almenningi og hugmyndin um málhreinsun hlaut litlar undirtektir. Hreyfingin sá sig því knúna til að móta nýja stefnu sem nefna mætti „aðskilnað tungumála“. Gagnrýni á málhreinsun er marklaus þegar um ræðir tilbúið tungumál. Slíku tungumáli er ekki þröngvað upp á neinn og ekki verður lagt bann við því að maður smíði nýtt tungumál og dragi saman orðaforða þess. Stuðningsmenn ofurmálhreinsunar sóttu innblástur í það afbrigði nýnorsku sem nefnt er „høgnorsk“ og einkennist af mikilli íhaldssemi. Þeir hófu smíði tungumáls sem er laust við tökuorð en auðugt að myndlíkingum og nefndu það háfrónsku. Orðaforði háfrónskunnar er að mestu hinn sami og í nútímaíslensku. Að teknu tilliti til orðtíðni munar aðeins þremur af hundraði. Beygingarreglur, framburður og stafsetning er eins. Eini munurinn liggur í því að sneitt er eftir föngum hjá tökuorðum og í stað þeirra koma nýyrði af íslenskum stofni: gíraffi verður gnæfingi, páskar verða vorjól o.s.frv. Hugtök á borð við „málvöndun“ eiga ekki við í háfrónsku. Tungan er þegar svo hrein sem frekast má verða. Útbreiðsla þágufalls á kostnað þolfalls, svonefnd „þágufallssýki“, þekkist ekki í háfrónsku. Valdi menn ekki fallbeygingunum er það vegna þess að þeir kunna ekki tungumálið. Annað einkenni er sterk tilhneiging til að nota nýyrði sem einkennast af myndlíkingum og kenningum. Dæmi um þetta eru orðin meitilskáld (myndhöggvari), eldblóm (skoteldur), málferjumaður (túlkur), stálhákarl (kafbátur), málmörn (orrustuflugvél) og blökustorkur (flugeðla).

Ekki þarf að nefna að mikið starf orðanefnda á undanförnum áratugum auðveldar okkur mjög verkið. Við getum einbeitt okkur að þeim orðum sem málhreinsunin hefur ekki náð til: landaheitum og öðrum örnefnum, mannanöfnum, efnaheitum, heitum á steinefnum o.s.frv.

Erlend áhrif er að finna í öllum tungumálum. Í málvísindalegum skilningi er „hreint“ tungumál ekki til. Sömuleiðis eru tökuorð í öllum tungumálum (jafnvel háfrónsku). Hér verður hins vegar að gera mun á því sem er hreint og því sem er frumlegt. Orðið sinkbróðir fyrir ,cadmium‘ er myndað af tökuorði, en er þó einstakt sem samsett orð. Líta má svo á að frumleikinn í slíkum nýyrðum geri þau með vissum hætti hrein. Engu að síður er það markmið háfrónverja að fækka sem mest þeim erlendum orðum íslenskunnar sem tekin hafa verið upp eftir að fyrstu ritin urðu til á Íslandi. Þótt fjölda orða verði útrýmt gerir það málið ekki sjálfkrafa fátækara, enda verða ýmis úrelt norræn orð tekin upp aftur. Niðurstaðan verður ofurhreint afbrigði af nútímaíslensku.

top

Hin nýja frónvoð endurspeglar líkindin milli íslensku og hinnar ofurhreinu tvíburasystur hennar. Eins og frónbrókin er hann á heiðbláum grunni með eldrauðum lit í miðju og mjallhvítum borða í kring. Til samræmis við að háfrónverjar leggja sérstaka áherslu á að fyrna mál sitt var táknið á fánanum sótt til tímans fyrir kristnitöku. Fyrir valinu varð hamar Þórs, sem margir þekkja sem tákn fornrar norrænnar menningar, og var táknið stílfært á sama hátt og krossinn í íslenska fánanum. Skyldleikinn við þann fána blasir við þeim sem til þekkja.

Óheppilegt er að notkun heiðinna tákna skuli nú á tímum jafnan tengd við hugmyndir svartliða (fasista) og þjóðherja (nasista). Norrænir nýþjóðherjar hafa gert táknið að sínu og þarf ekki frekari vitna við í því efni. Það er svívirða að alræðissinnar skuli með þessum hætti ata auri hin fögru tákn fornaldarinnar. Þessi menningararfur verður að njóta sannmælis og við megum ekki láta þá sem misnota hann villa okkur sýn. Rétt er að benda á að til er heilbrigð þjóðernishyggja sem byggist ekki á vanvirðingu við aðra menningarheima, og í slíku samhengi er sjálfsagt að nota tákn sem þetta.

Við viljum taka skýrt fram að engin afstaða er tekin til stjórnmála og trúarbragða. Við höfum ekkert við Guðssonartrú eða önnur trúarbrögð að athuga, né heldur stjórnmálaskoðanir. Háfrónskuhreyfingin hefur engin markmið önnur en að rækta tunguna og styrkja stöðu málhreinsunar í íslensku samfélagi.

Þegar fram í sækir getur vel farið svo að fleiri en Íslendingar tali ofuríslensku. Allir geta lært háfrónsku, hvort sem þeir kunna norræn tungumál fyrir eða hafa áhuga á fornri menningu Norðurlanda. Vegna útbreiðslu fjölmiðla nú á tímum eru hindranir vegna fjarlægðar úr sögunni. Tungumálið mun vekja athygli þótt óvíst sé að það nái sömu útbreiðslu og nýnorska.

top

Ýmsir íslenskir fræðimenn hafa dregið í efa að háfrónska muni ná fótfestu, en óhætt er að fullyrða að lítill hópur manna muni hafa lært tungumálið áður en þessi áratugur rennur sitt skeið. Kunnur forritari hefur sagt að 99 af hundraði allra Íslendinga séu áhugalaus um þetta efni. Þetta er uppörvandi tilhugsun ef orðin eru tekin bókstaflega, því að þá munu um 3.000 Íslendingar vilja leggja það á sig að læra ofuríslensku. Þegar þessi tala er borin saman við ýmis málsamfélög sem eiga í vök að verjast er staða háfrónskunnar ekki mikið áhyggjuefni. Við yrðum fyrirferðarmikill minnihluti og fjölmennari í landinu en Ásatrúarmenn. Háfrónskan mun einnig þrífast án opinberrar viðurkenningar. Við getum tekið dæmi af hánorsku (høgnorsk) sem mikil rækt er lögð við á vegum félagsins Ivar Aasen-Sambandet, tímaritsins Vestmannen og útgáfufélagsins Norsk Bokreidingslag. Þróun hinnar fullkomnu fjarskiptatækni nútímans mun halda áfram með vaxandi hraða. Lítil málsamfélög geta sótt mikinn styrk í starf eldhuganna.

Enn sem komið höfum við aðeins á að skipa nokkrum áhugasömum Íslendingum sem vinna hörðum höndum að smíði þessa nýja tungumáls. Við beinum því til allra sem unna landinu og hafa áhuga að veita okkur lið. Flettið orðabókum og beinið spjótunum að hverju því óíslensku orði sem á vegi ykkar verður. Vonbrigðin geta orðið mikil þegar gott innlent orð finnst ekki. Látið það samt ekki draga úr ykkur kjarkinn. Notið veraldarvefinn til að fræðast um hugtakið sem þarf að þýða. Hér á vefsetrinu er að finna margar áhugaverðar stiklur sem áhugasamir geta notað til að flýta fyrir sér. Hikið ekki við að leita til okkar með nýjar hugmyndir og áhugaverðan fróðleik. Öll nýyrði verða skráð hér ásamt nafni höfundar, ef þess er óskað. Að lokum viljum við þakka öllum þeim sem hafa létt undir með okkur.

Nýyrðaskáldin

top

| - Contact us - Link Exchange - |
| - Site Map - Mailing list - |